به نوعي سبك خاص به جاي طبيعتگرايي در طراحي گياهان بود، يعني در اصل به يك سبك هنري مربوط ميشد كه مورخ هنر بهتر ميتواند آن را روشن سازد، يا دستكم، توصيف كند. ممكن است تحت تأثير گرايشهاي مدرسي، يا عوامل ديگر، نقاشيهاي طبيعي بهتناوب جاي خود را به تصويرهاي طرحوارهاي،1 نمادين،2 و جادويي داده باشد. با اين حال، گاهگاه اتفاق ميافتاد كه چند گياهشناس هنرمند يا داراي ذوق هنري پا به عرصه گذارند كه طرحها يا نمادها و آثار كسان ديگر (كه اگر هم ميتوانستند تصويري بكشند آثارشان صورت طبيعي نداشت)، قادر نبود ديد آنان را كاملاً بپوشاند. يكي از اين هنرمندان راهب ناشناسي بود كه در اوايل سدهٴ دوازدهم، گياهنامهاي در دير سنت ادموندز بري به تصوير درآورده است. برخي از نقاشيهايش فوقالعاده خوب است. هنرمندان ديگر در تزيينات نمازخانهها يا حواشي كتابهاي دعا، شواهدي از بينش وسيع خويش بهجاي گذاشتهاند. با اين همه، هنگامي كه همه چيز در نظر گرفته شود، تعداد نقاشيهاي اصيل سدههاي دوازدهم و سيزدهم، بسيار ناچيز است. سنت تصويرگري جديد پيش از سدهٴ پانزدهم، هنوز جداً آغاز نشده بود.3 همين اشارهها در مورد سنت عربي صادق است. گرچه در اين مورد بيش از قلمرو مسيحي غرب بايد محتاط بود، چون بررسي نسخههاي خطي و مدارك ديگر تاكنون پيشرفت ناچيزي داشته است. مثلاً دستنوشتههاي مصوري از ترجمهٴ عربي رسالهٴ ديوسكوريدس در دست است. آنچه بيشتر جالب است مطلبي است كه در موقع خود راجع به ابنصوري گياهشناس بزرگ گفتيم. هنگامي كه او در شام سرگرم گردآوري گياهان بود، هنرمندي بههمراه داشت و اين هنرمند از گياهان در مرحلههاي مختلف رشدشان تصويرهاي رنگي تهيه ميكرد. اين موردي است از بهترين منظور تصويرگري، كه تا ديرزماني بعد از آن در غرب همتايي نداشت.
وقتي به خاور دور نظر ميكنيم به گنجينهٴ غنيتري از تصويرها برميخوريم. بسيار طبيعي است كه نقاشان چين مدتها پيش از نقاشان اروپا توجه عميقي به طبيعت داشتند. قديميترين تصوير واقعي يك گياه بهوسيلهٴ يك نقاش اروپايي در يك نقش ديواري جيوتو در پادوا (حدود 1300) به دست آمده. تا آن زمان، تحت تأثير توأم دينهاي بودايي و تائويي، نقاشان چيني تعداد زيادي منظره بهوجود آورده بودند. زماني آنان به تصوير مناظر كوهستاني علاقهمند بودند كه هنوز قلمرو مسيحيت با ترس از آنها ميگريخت. با اينهمه، هنوز از جنبهٴ تصويرگري خالص هيچ تجزيه و تحليل علمي از اين آثار صورت نگرفته است.
1. schematic
2. symbolic
3. C. Singer "The herbal in antiquity" , ,Journal of Hellenic studies,
vol.47, 1927, Isis,10pp. ؛521-519 Hermann Fischer Mittelalterliche
Pflanzenkunde, pp. 114-126, Munich ؛1929 Isis 15 p.